САВОЛ ВА ҶАВОБ

1. Кадом шахсон метавонанд аъзои иттифоқи касаба шаванд?

Тибқи талаботи банди 3 моддаи 2 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи иттифоқҳои касаба» шахсони ба синни 15 расидае, ки ихтиёран ба иттифоқи касаба дохил шудаанд, Оинномаи (Низомномаи) онро эътироф менамоянд ва дар қайди ташкилоти ибтидоии иттифоқи касаба буда, ҳаққи аъзогӣ мепардозанд, аъзои иттифоқи касаба шуда метавонанд.

2. Муносибатҳои меҳнатиро кадом санадҳои меъёрию ҳуқуқӣ оид ба меҳнат ба танзим медарорад?

Муносибатҳои меҳнатиро чунин санадҳои меъёри ҳуқуқӣ ба танзим медарорад:

1.Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон

2.Кодекси меҳнати Ҷумҳурии Тоҷикистон

3.Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи иттифоқҳои касаба»

4.Санадҳои меъёрии ҳуқуқии байналмилалие, ки онҳоро Тоҷикистон эътироф кардааст.

3. Мақсад аз ташкил кардани иттифоқи касаба дар чист?

Дар асоси банди 1 моддаи 5 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи иттифоқҳои касаба» мақсад аз ташкил кардани иттифоқи касаба дар он аст, ки  шаҳрвандон барои ҳимояи манфиатҳои худ ҳуқуқ доранд бо хоҳиши худ, бе иҷозати пешакӣ ташкилоти иттифоқи касаба таъсис диҳанд, бо шарти риояи Оиннома (Низомнома) ба иттифоқи касаба дохил ва аз он хориҷ шаванд.

4. Оё корфармо ҳуқуқ дорад кормандро берозигии ӯ ба кори дигар гузаронад?

Мувофиқи банди 1 моддаи 30 Кодекси меҳнати Ҷумҳурии Тоҷикистон ба кори дигарӣ доимӣ гузаронидан (тағйир ёфтани вазифаи меҳнатии корманд), супоридани кор аз рӯи ихтисоси дигар, тахассус ва вазифаи дигар танҳо бо розигии корманд мумкин аст.

Инчунин мутобиқи банди 4 моддаи 30 Кодекси мазкур корфармо ҳуқуқ дорад дар худи ҳамон ташкилот ба ҷои кори дигар гузаронидан, ба бахши таркибии ҳамон маҳал гузаронидан, дар доираи тахассус, дараҷаи ихтисос ё вазифа (мансаб) ва дигар дастгоҳ ё таҷҳизот кор супоридан, ки аз шарти шартномаи меҳнатӣ бармеояд ва дар айни замон шароити меҳнат моҳиятан тағйир намеёбад, ба кори дигар гузаронидан ба ҳисоб нарафта, розигии корманд гирифта намешавад.

-корфармо ҳуқуқ надорад кормандро ба коре, ки ба вазъи саломатиаш мувофиқ нест, гузаронад.

5. Агар корманд ба кори дигари доимии  каммузд гузаронида шавад, чӣ гуна кафолатҳоро қонунгузор пешбинӣ менамояд?

Дар асоси моддаи 167 Кодекси меҳнати Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳангоми дар ҳамон ташкилот ба кори доимии каммузд гузаронидани корманд музди меҳнати пешинаи ӯ дар муҳлати ду моҳ аз рӯзи гузаронидан нигоҳ дошта мешавад.

Инчунин ҳангоми гузаронидани корманд мутобиқи  хулосаи тиббӣ бинобар осеби меҳнатӣ, бемории касбиӣ ё осеби дигари вобаста ба кор, ки аз ин ба саломатии ӯ зарар расидааст, музди меҳнати пешинаи корманд дар тамоми давраи кор ё то муайян кардани маъюбӣ нигоҳ дошта мешавад.

 6. Агар корманд дар давоми сол бе ягон асос аз истифода намудани рухсаии меҳнатӣ даст кашад, қонунгузор оиди ин масъала чӣ пешбинӣ менамояд?

Дар асоси моддаи 110 Кодекси меҳнати Ҷумҳурии  Тоҷикистон агар рухсатии меҳнатӣ бо риояи талаботи муқарраргашта пешниҳод карда шавад, аммо корманд истифодаи онро дар муҳлати муайяншудаи он то охири соли корӣ бе асоси қонунӣ рад кунад, корфармо ҳуқуқ дорад рухсатии кормандро ба вақти дигар нагузаронад ва истифода нашудани рухсатиро ҷуброн накунад, ба ғайр аз ҳолатҳое, ки дар қисми 1 моддаи 118 Кодекси мазкур пешбинӣ гардидааст, яъне ҳангоми аз кор озод намудан, новобаста аз асосҳои мавҷуда ба корманде, ки рухсатии меҳнатии худро қисман ё пурра истифода набурдааст, ҷубронпулӣ дода мешавад.

7. Муҳлатҳои огоҳонидани корфармо оиди бекор кардани шартномаи меҳнатӣ чӣ қадар аст?

Мувофиқи банди 1 моддаи 45 Кодекси меҳнати Чумҳурии Тоҷикистон корфармо уҳдадор аст кормандро дар бораи бекор кардани шартномаи меҳнатӣ, ки ба муҳлати номуайян баста шудааст, дар муҳлатҳои зерин ба таври хаттӣ огоҳ менамояд:

-ҳангоми бекор кардани шартномаи меҳнатӣ бинобар барҳам хӯрдани ташкилот ё қатъ гардидани фаъолияти корфармо – шахси воқеӣ ва ё ихтисор шудани шумора ё воҳиди кории кормандон на дертар аз ду моҳ:

– ҳангоми бекор кардани шартномаи меҳнатӣ бинобар ба кори иҷро мекардааш мувофиқ набудани корманд аз сабаби нокифоягии ихтисос ё вазъи саломатӣ на камтар аз як моҳ.

8. Агар корманд дар давраи дар рухсатии меҳнатӣ буда бемор шаваду варақаи корношоямии муваққатӣ ба муҳлати 12 рӯзи тақвимӣ пешниҳод намояд, қонунгузор оиди ин масъала чиро пешбинӣ менамояд?

Баъди ба итмом расидани муҳлати рухсатии меҳнатӣ, ба корманд 12 рӯзи тақвими рухсатӣ давом дода мешавад, лекин пардохти маблағи варақаи корношоямии муваққатӣ дар асоси банди 18 қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 14.10.2014, №630 яъне ҳангоми муваққатан корношоям гардидан дар давраи рухсатии меҳнатии ҳарсола (асосӣ ё иловагӣ), кӯмакпулӣ барои ҳамаи рӯзҳои озод будан аз кор, ки бо варақаи корношоямӣ тасдиқ шудаанд, дода мешавад.

9. Давомнокии вақти кӯтоҳи кории маъюбон чӣ қадар аст?

Тибқи талаботи банди 1 моддаи 260 Кодекси меҳнати Ҷумҳурии Тоҷикистон ба маъюбони гуруҳҳои 1 ва 2 вақти кори давомнокияш кӯтоҳ на зиёда аз 36 соат дар як ҳафта бе кам кардани музди меҳнат муқаррар карда шудааст.

Дар асоси банди 2 моддаи мазкур давомнокии кори ҳаррӯза (басти кории) маъюбони гуруҳои 1 ва 2 аз 6 соат зиёд буда наметавонад.

10. Рухсатии меҳнатӣ барои маъюбони гуруҳҳои I, II ва III чанд рӯзи тақвимӣ муайян карда шудааст?
Дар асосӣ банди 2 қисми 11 моддаи 94 Кодекси меҳнати Ҷумҳурии Тоҷикистон ба кормандони маъюби гуруҳҳои I, II-42 ва III-35 рӯзи тақвими муайян карда шудааст.